การประเมินผลการศึกษาแบบบ้านเรียน
ไม่สามารถนำแนวคิดการประเมินแบบโรงเรียนมาใช้ได้ 


การจัดการเรียนการสอนแบบ HOME SCHOOL เป็นการศึกษาทางเลือกแบบหนึ่งที่พ...การศึกษาให้การรับรอง มากว่า 20 ปี แต่เชื่อหรือไม่ว่า การจัดการศึกษาแบบโฮมสคูลหรือที่ผู้จัดการศึกษาแบบนี้เรียกกันว่า “บ้านเรียน”นั้น ก็ยังไม่ได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐมากนัก จนบางครั้งผู้จัดการศึกษาทางเลือกมีความรู้สึกว่าเจ้าหน้าที่ภาครัฐมีความไม่เข้าใจในรูปแบบการจัดการศึกษาแบบนี้ หลาย ๆ ครั้งที่เจ้าหน้าที่พยายามนำแนวคิดรูปแบบการจัดการศึกษาในระบบโรงเรียนเข้ามาใช้กับการจัดการศึกษาแบบโฮมสคูลซึ่งอาจจะไม่ถูกต้องจนทำให้เกิดปัญหาการทำงานไม่เอื้อกัน ซึ่งเป็นปัญหาที่สะสมมายาวนานที่ผู้จัดการศึกษาทางเลือกจะต้องประสบ จนเครือข่ายบ้านเรียนเตรียมรวมตัวกันเรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือผู้มีอำนาจช่วยแก้ไขปัญหาอุปสรรคนี้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืนต่อไป  ปัญหาการประเมินผลการศึกษา เป็นอีกปัญหาที่แนวคิดการจัดการศึกษาแบบโฮมสคูลไม่สามารถนำไปรวมกับแนวคิดการจัดการศึกษาในระบบโรงเรียนได้ เรามีตัวอย่างกรณีปัญหา ของการนำแนวคิดการประเมินแบบในระบบมาใช้กับการประเมินการเรียนแบบโฮมสคูล ซึ่งทำให้เกิดปัญหาเกิดขึ้น

คุณฐิตินันท์ โคนันท์ เครือข่ายบ้านเรียนสมุทรปราการ เขต 2 เป็นผู้ประสบปัญหาเรื่องของการประเมินผลการเรียนรู้ให้ลูกที่เรียนแบบโฮมสคูล จากการใช้ข้อสอบกลางมาวัดผลของเจ้าหน้าที่  โดยที่เนื้อหาสาระของข้อสอบไม่ได้ตรงกับแผนการเรียนรู้ที่ตนเองจัดการศึกษาให้ลูก

คุณฐิตินันท์ เล่าให้ฟังว่าปกติการประเมินผลนั้นเราจะประชุมกันหลังจากแผนการศึกษาสรุป ซึ่งจะประชุมกับเครือข่ายและมีเจ้าหน้าที่สำนักงานเขตการศึกษาพื้นทีร่วมประชุมด้วย ทางครอบครัวขอประเมิน 2 ครั้ง คือกันยายน กับเมษายน ในปีการศึกษา 61 แต่ต้องมาประเมินในปี 62 ด้วย มีหลุดกรอบตรงนั้นมา ในการประชุมทางเจ้าหน้าที่ไม่ได้มีการตอบกลับเรื่องข้อสรุปของการเก็บร่องรอยการเรียนรู้ว่าจะเป็น 3 เดือน 6 เดือน หรือ 1ปีเลยทางเราก็คิดว่าการประชุมยังไม่ได้ข้อสรุป แต่กลายเป็นว่าพอถึงเวลาประเมินปุ๊ป  อยู่ๆ ก็ส่งจดหมายให้ครอบครัวพาบุตรเข้ามาประเมินผลการเรียนรู้ ทางครอบครัวทั้งหมดที่จัดการเรียนแบบบ้านเรียนในเขตนี้มี 6 ครอบครัวก็พาลูกไปประเมินตามนัด แต่กลายเป็นว่าข้อสอบเกือบทุกวิชาที่ใช้ในการประเมินเป็นข้อสอบที่เป็นวิชาเกี่ยวกับ 7 กลุ่มสาระของเขาแบบประสบการณ์ เขาใช้คำว่า 7 กลุ่มสาระแบบประสบการณ์ ซึ่งเป็นข้อสอบที่มีเนื้อไม่ตรงกับแผนการศึกษาที่เรายื่นไปตั้งแต่ต้น ซึ่งแผนการจัดการศึกษาเป็นการจัดทำร่วมกับเจ้าหน้าที่ และเจ้าหน้าที่เห็นชอบแล้วด้วย


เราก็บอกว่า แบบนี้ลูกเราจะทำได้หรือไม่ อีกประการ ในแผนการเรียนของเรา ทุกอย่างที่เราให้เขาไปแม้แต่สำเนาหนังสือก็เป็นภาษาอังกฤษหมดเลย ก็เลยถามว่าแล้วอย่างนี้ลูกเราจะใช้ภาษาไทยกันได้อย่างไร เขาถามเราว่า ทำไมไม่สอนภาษาไทยลูก  คุณเป็นคนไทยหรือเปล่า  เราบอกเราสอน เราจดแผนตั้งแต่ป
.2จนถึงป.6 แต่ชั่วโมงนี้ในปีแรกเราอยากให้ลูกเน้นหนักไปในทางภาษาอังกฤษ  ภาษาไทยขอฟังกับพูดก่อน  ถามว่าเขาอ่านได้มั้ย เขาอ่านได้ แต่เขียนถ้าเป็นเขียนเป็นเรื่องราวก็อาจจะไม่ได้ คำยากวรรณยุกต์ก็อาจจะไม่เก่งเท่าเด็กในระบบ ซึ่งแผนของเรามันจะเขียนไว้ชัดเจน กลุ่มเป้าหมายอันพึงประสงค์เราเขียนไว้แล้ว ตัวชี้วัดเราก็เขียนไว้แล้ว แต่เขาก็บอกไม่ได้ต้องแบบนี้แหละ เพราะอย่างนั้นมันจะคุยกันไม่จบ

สุดท้ายผู้ปกครองเลยขอประชุมร่วมกันเฉพาะกลุ่มผู้ปกครองทั้งหมด
6 ครอบครัว  จนได้ข้อยุติเราขอ 3 ข้อ  ข้อแรกคือขอส่งรายงานการประเมิน   2.ขอส่งร่องรอยการเรียนรู้  3.หากทางเขตฯจะมีความประสงค์จะขอเน้นการชี้วัดหรือประเมินด้วยการออกข้อสอบก็ขอให้เอาเนื้อหา ที่เด็กเรียนในร่องรอยการเรียนรู้เป็นตัวออกแบบทดสอบ ทางผู้ปกครองยินดีจะประเมินทั้ง 6 ครอบครัว  แต่เขาก็ไม่ได้รับเซ็นจดหมาย สรุปก็ยังไม่ได้รับการประเมิน ก็ต้องรอจดหมายจากทางเขตเรียกให้มาประเมินใหม่   แต่บางครอบครัวก็อาจจะมองว่ายุ่งยากเพราะลูกเขาอยู่ในช่วงรอยต่อที่จะจบป.6 หรือบางคนที่ได้ไปลองทดสอบสนามจริงในโรงเรียนต่าง ๆ แล้วลูกเขาสามารถขึ้นม.1ได้เลย เขาก็ต้องการที่จะประเมินเร็ว สุดท้ายก็เลยต้องยอมทำแบบข้อสอบกลางของเขตหรือข้อสอบที่เขตกำหนดขึ้นมา  แต่ว่าอีกสามครอบครัวไม่เห็นด้วยพราะว่าแนวทางการเรียนไม่ตรงกับที่ข้อสอบที่เขาให้มา เพราะเราอ่านบางวิชามันไม่ตรงเลย เราไม่ได้สอนลูกด้วยซ้ำแต่

ในขณะที่เขตก็บอกว่า คุณจะกังวลอะไรในเมื่อคุณได้คะแนนให้ลูกแล้ว 70 ของเขตก็อีก 30 ต่อให้ประเมินวันนี้ลูกได้ 0 คะแนนคุณก็ผ่านอยู่ดี  เราก็บอกว่าอันนั้นมันไม่ใช่ประเด็น ประเด็นคือว่าความรู้สึกของเราคือว่าแผนที่เราเขียนไปมันไม่ตอบโจทย์  และคุณได้อ่านแผนการศึกษามั้ยว่าเราเรียนกันแบบไหน  แต่ละบ้านจะเรียนไม่เหมือนกัน และเราก็ไม่อยากสร้างบรรทัดฐานให้เกิดขึ้นว่า ต่อไปการประเมินทุกครั้งจะต้องมีการสอบซึ่งที่เราทราบมาในกฎของกระทรวง บ้านเรียนที่อื่นเขาก็ใช้การประเมินแบบสภาพจริง แทบจะไม่มีเขตไหนใช้ข้อสอบเลย เขาก็ไม่ฟัง เขาบอกว่าอย่าไปเอาเขตอื่นมาเป็นบรรทัดฐานอันนี้คือ สมุทรปราการเขต 2

สัมภาษณ์เมื่อ 27 พฤษภาคม 2562